نویسنده مدیر سایت
نظرات
نظرات و دیدگاههای کاربران درباره ثبت اختراع {ثبت اختراع بین المللی سال 2026}.
برای ثبت نظر جدید روی دکمه زیر کلیک کنید.
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!
زمانی که یک ایده خلاقانه و نو برای حل یک نیاز، بهبود یک فرآیند یا ارائه یک راهکار جدید به مرحله اجرا میرسد، اختراع تحقق پیدا میکند. اگر این ایده در زمان مناسبی به ثبت نرسد، احتمال کپیبرداری، سوءاستفاده یا حتی ثبت آن توسط شخصی دیگر وجود دارد. به همین دلیل، ثبت اختراع اقدامی اساسی برای حفظ حقوق فکری، قانونی و معنوی مخترع به شمار میرود.
ثبت اختراع در ایران یک فرآیند حقوقی و تخصصی است که از طریق اداره مالکیت صنعتی انجام میشود و نیازمند رعایت اصول و ضوابط مشخصی است. اختراع باید دارای 3 شرط اصلی نوآوری، ابتکار و قابلیت استفاده عملی باشد. تنظیم صحیح اظهارنامه، توصیف فنی دقیق و ادعاهای حقوقی اصولی، نقش تعیینکنندهای در پذیرش پرونده و جلوگیری از رد آن دارد.
با ثبت اصولی اختراع، مخترع از حقوق انحصاری بهرهبرداری، انتقال، فروش امتیاز و جلوگیری از استفاده غیرمجاز دیگران برخوردار میشود. برا آشنایی با صفر تا صد مراحل ثبت اختراع و استفاده از راهنماییهای تخصصی، با ارزان ثبت تا انتهای این مقاله همراه باشید.
ثبت اختراع چیست؟
ثبت اختراع به یک فرآیند قانونی گفته میشود که از یک ایده، روش یا راهکار نوآورانه در برابر کپیبرداری و سوءاستفاده محافظت میکند. پتنت یا حق اختراع یک حق قانونی است که برای مدت 20 سال به مخترع اعطا میشود و به او امکان تولید، فروش، واگذاری و استفاده از اختراع را میدهد.
از نظر حقوقی، اختراع نتیجه خلاقیت ذهن انسان است که برای اولین بار راه حلی جدید و قابل اجرا ارائه میدهد. این راه حل میتواند در حوزههای مختلفی مانند فناوری، پزشکی، آموزش، خدمات، کشاورزی یا زندگی روزمره کابرد داشته باشد. تا زمانی که اختراع به صورت رسمی ثبت نشود، از حمایت قانونی برخوردار نخواهد بود.
حق اختراع چه حقوقی را برای مخترع ایجاد میکند؟
حق اختراع یا پتنت مجموعهای از حقوق انحصاری است که پس از ثبت رسمی، به مخترع اعطا میشود و به او اجازه میدهد برای مدت مشخصی، کنترل کامل استفاده از اختراع را در اختیار داشته باشد. این حقوق شامل تولید، فروش، بهرهبرداری، انتقال امتیاز و جلوگیری از استفاده غیرمجاز دیگران است. برخورداری از پتنت، امنیت حقوقی و ارزش اقتصادی اختراع را به طور چشمگیری افزایش میدهد.
سامانه ثبت اختراع
افراد از سراسر کشور میتوانند با مراجعه به سایت رسمی ثبت اختراع به نشانی iripo.ssaa.ir به صورت آنلاین به خدمات ثبت اختراع دسترسی داشته باشند و بدون نیاز به مراجعه حضوری، تمامی مراحل ثبت، ارسال اظهارنامه، بارگذاری مدارک و پیگیری پرونده خود را به شکل الکترونیکی انجام دهند.
استعلام ثبت اختراع
برای استعلام ثبت اختراع میتوان از 3 روش سامانه اداره کل مالکیت صنعتی ایران، سامانه ثبت اسناد و املاک و پایگاه روزنامه رسمی کشور استفاده کرد.
برای استعلام از طریق پایگاه اداره کل مالکیت صنعتی ایران، ابتدا وارد سایت ipm.ssaa.ir شوید و از منوی سایت گزینه "جستجوی اختراعات" را انتخاب کنید و پس از جستجو میتوانید در آن جا فهرستی از اختراعات ثبتشده را مشاهده کنید.
انواع ثبت اختراع
اختراع میتواند به ۳ دسته اصلی تقسیم شود. شناخت دقیق نوع اختراع به مخترع کمک میکند تا مدارک و ادعانامه مناسب را آماده کرده و از حقوق انحصاری خود به طور کامل بهرهمند شود.
- اختراعات محصول (Product Inventions)
این نوع اختراع به کالای جدید یا بهبود یافتهای اشاره دارد که قابلیت تولید و استفاده صنعتی دارد و میتواند شامل دستگاهها، ابزارها، مواد شیمیایی، ترکیبات دارویی یا نرمافزارهای کاربردی باشد. تمرکز اصلی در این نوع اختراع بر نوآوری فنی و تمایز محصول نسبت به نمونههای موجود است. - اختراعات فرآیند یا روش (Process/Method Inventions)
این نوع اختراع به روش یا فرآیند نوآورانهای برای تولید کالا، انجام عملیات یا ارائه خدمات مربوط میشود. مثالهایی از آن شامل الگوریتمهای کاربردی، روشهای شیمیایی یا فرآیندهای صنعتی هستند. شرط اصلی این اختراعات، داشتن گام ابتکاری و قابلیت کاربرد صنعتی است. - اختراعات ترکیبی یا کاربردی خاص (Hybrid/Utility Inventions)
این دسته شامل اختراعاتی است که ترکیبی از محصول و روش را ارائه میدهند یا کاربرد ویژهای در یک صنعت دارند و به عنوان مثال، یک دستگاه پزشکی با روش عملکرد نوآورانه یا سیستم نرمافزاری که فرآیند خاصی را بهبود میدهد. در این نوع اختراع، هم محصول و هم روش دارای ارزش نوآورانه و صنعتی هستند.
برای سهولت فهم مخترعین انواع ثبت اختراع به صورت جدول بارگزاری شده است.
| نوع اختراع | توضیحات | مثال | ویژگی کلیدی |
| محصول | کالای جدید یا بهبود یافته با قابلیت تولید و استفاده صنعتی | دستگاهها، ابزارها، ترکیبات دارویی، نرمافزارهای کاربردی | تمرکز بر نوآوری فنی و تمایز محصول |
| فرآیند/روش | روش یا فرآیند نوآورانه برای تولید یا ارائه خدمات | الگوریتمها، روشهای شیمیایی، فرآیندهای صنعتی | شرط گام ابتکاری و کاربرد صنعتی مشخص |
| ترکیبی/کاربردی خاص | ترکیبی از محصول و روش با کاربرد ویژه صنعتی | دستگاه پزشکی با روش نوآورانه، سیستم نرمافزاری با فرآیند خاص | ارزش نوآورانه هم در محصول و هم در روش |
این جدول به طور خلاصه انواع اختراع و ویژگیهای کلیدی هر دسته را نشان میدهد، اما لازم است به این نکته توجه داشت که در عمل مرز بین این دستهها گاهی میتواند کمی انعطافپذیر باشد.
شرایط ثبت اختراع در ایران
شرایط ثبت اختراع در ایران به شرح زیر است:
- مهمترین و کلیدیترین بخش ثبت اختراعات، نوآوری و خلاقیتی است که باید در اختراع به کار رود. علاوه بر این، تازه بودن و منحصربهفرد بودن ایده از شرایط ضروری برای پذیرش اختراع در سیستم ثبت ملی و بینالمللی است.
- یکی دیگر از شرایط مهم، وحدت اختراع است که به معنای ارتباط و انسجام منطقی ادعاهای اختراع است. به عبارت دیگر، ادعاهای ثبت شده باید به یک مفهوم کلی مرتبط باشند.
- شرط بعدی، کابردپذیری و سودمندی اختراع است. اختراع باید قابلیت استفاده عملی داشته باشد و بتوان آن را در صنعت و حوزه کابردی مرتبط تولید، به کار گرفته یا استفاده نمود. این ویژگی تضمین میکند که اختراع ارزش عملیاتی و اقتصادی نیز داشته باشد.
- شرط پایانی نیز، افشای کامل اختراع برای ثبت بینالمللی از طریق سیستم معاهده ثبت اختراع PTC است.
مراحل ثبت اختراع
نحوه ثبت اختراع به صورت الکترونیکی و از طریق سامانه مالکیت صنعتی انجام میشود. برای ثبت اختراع در سامانه لازم است مراحل با دقت انجام شود تا از مشکلات حقوقی جلوگیری شود. مراحل ثبت اختراع به شکل زیر است:
- ثبت نام در سامانه مالکیت صنعتی: ابتدا باید در سامانه مالکیت صنعتی حساب کاربری ایجاد کنید و فرم اظهارنامه ثبت اختراع را دریافت و تکمیل نمایید.
- تکمیل اظهارنامه و مدارک ضمیمه: اظهارنامه شامل توصیف فنی کامل، نقشهها، ادعانامه و مدارک هویتی مخترع یا نماینده قانونی است. این مدارک باید بهصورت دقیق و کامل در سامانه بارگذاری شوند.
- پرداخت هزینههای قانونی: در این مرحله باید هزینههای مربوط به ثبت اظهارنامه، بررسی کارشناسی و صدور گواهی پرداخت شود.
- بررسی شکلی اظهارنامه: اداره مالکیت صنعتی مدارک را از نظر کامل بودن و انطباق با ضوابط بررسی میکند. در صورت وجود نقص، از متقاضی خواسته میشود تا اصلاحات لازم را انجام دهد.
- بررسی ماهوی اختراع: کارشناسان مربوطه اختراع را از نظر نوآوری، تازگی و قابلیت کاربرد صنعتی بررسی میکنند. این مرحله مهمترین بخش فرآیند است و نتیجه آن تعیینکننده صدور گواهی خواهد بود.
- انتشار آگهی ثبت اختراع: پس از تایید نهایی، آگهی مربوط به اختراع در روزنامه رسمی منتشر میشود تا سایر افراد در جریان ثبت آن قرار گیرند.
- صدور گواهی ثبت اختراع: در نهایت، پس از پرداخت هزینههای پایانی و طی مراحل اداری، گواهی رسمی ثبت اختراع صادر و به مخترع تحویل داده میشود.
مراحل باید کامل و گام به گام اجرا شوند تا از تمامی مشکلات حقوقی خودداری شود و از رد شدن آن جلوگیری شود.
مدارک لازم برای ثبت کردن اختراع چیست؟
مدارک ثبت اختراع شامل مجموعهای از اسناد و مستندات است که متقاضی باید هنگام ارائه اظهارنامه به اداره ثبت اختراعات ارائه دهد تا امکان بررسی و صدور گواهی فراهم شود. مدارک الزامی هر مخترع عبارت است از:
- تسلیم اظهارنامه اختراع در سه نسخه.
- تسلیم توصیف نامه اختراع.
- ارائه ادعانامه های اختراع.
- تسلیم نقشههای اختراع در صورت لزوم.
- مدارک شناسایی و هویت متقاضی یا مخترع.
- آخرین روزنامه رسمی و کارت ملی صاحبان امضا و آگهی آخرین تغییرات برای اشخاص حقوقی.
- رسید حاکی از پرداخت هزینه های مربوط به درج اختراع.
- در صورت تمایل، متقاضی میتواند برای عدم ذکر نام مخترع درخواست کتبی بدهد.
- مدارک مورد نیاز برای حق تقدم.
- مدارک هویتی نماینده قانونی در مواقعی که نماینده قانونی وظیفه رسیدگی به امور را دارد.
ارائه این مدارک، علاوه بر آسانتر کردن بررسیهای کارشناسی، پایه قانونی حمایت و صدور حق انحصاری برای مخترع را نیز تضمین میکند.
هزینه ثبت اختراع
هزینه ثبت اختراع شامل چند بخش اصلی است و برای حفظ اعتبار گواهی اختراع ضروری است. گواهی اختراع در ایران معمولا 20 سال اعتبار دارد و برای ادامه این اعتبار، متقاضی باید پیش از پایان هر سال، معمولا 2 ماه قبل از پایان سال، هزینههای سالانه را پرداخت کند.
برای برآورد دقیق هزینههای ثبت اختراع، کافی است با شمارههای تماس موسسه ارزان ثبت ارتباط برقرار کنید. کارشناسان و مشاوران مجرب ما، با توجه به رزومه موفق خود، شما را در تعیین تعرفهها و هزینههای قانونی راهنمایی میکنند.
ثبت اختراع بینالمللی
ثبت اختراع بینالمللی از طریق معاهده همکاری ثبت اختراعات (PTC) این امکان را به مخترع میدهد که بدون ارسال اظهارنامه جداگانه به هر کشور، یک درخواست بینالمللی واحد ثبت کند. این درخواست، فرصت زمانی لازم برای اقدام در کشورهای عضو معاهده را در اختیار مخترع قرار میدهد و روند ثبت اختراع در سطح جهانی را تسهیل میکند.
قبل از اقدام، مخترع باید مشخص کند که قصد دارد صرفا در ایران از حقوق انحصاری بهرهبرداری کند یا بازار خارجی نیز مدنظر است. در صورت تمایل به حفاظت بینالمللی، استفاده از PTC میتواند هزینههای زمانی و مالی ناشی از ثبت جداگانه در هر کشور را کاهش دهد و مدیریت پروندهها را سادهتر کند.
ثبت بینالمللی اختراع با هزینههایی همراه بوده که شامل هزینه ترجمه مدارک، دستمزد وکیل بینالمللی و الزام به داشتن نماینده محلی در برخی از کشورها است. بنابراین، برنامهریزی دقیق و آگاهی کامل از شرایط و مقررات کشورهای مقصد، برای موفقیت در ثبت بینالمللی ضروری است.
نقشه فنی در ثبت اختراع
یکی از مراحل حیاتی ثبت اختراع، ترسیم دقیق نقشه فنی ثبت اختراع است که جزئیات محصول یا ابزار را به صورت شماتیک و تصویری نمایش دهد. این نقشه باید با نرمافزارهای مهندسی مانند اتوکد، سالیدورک یا 3D MAX تهیه شود و از ارائه نقشههای دستی یا عکس خودداری گردد تا پرونده رد نشود.
آئین نامه ترسیم نقشه اختراع
برای ترسیم نقشه اختراع، باید طبق آئیننامه رسمی عمل شود تا شانس تایید اختراع افزایش یابد؛ نقشهها باید سیاه و سفید، شمارهگذاری شده و دارای مقیاس یکسان باشند. استفاده از نرمافزارهای طراحی مهندسی الزامی است و نقشههای دستی یا عکس پذیرفته نمیشوند. فایل نهایی باید با وضوح کامل و در قالب PDF یا PNG ارائه شود تا تمام جزئیات خوانا باشند.
چه اختراعاتی غیرقابل ثبت است؟
به غیر از یگانه و نوآورانه بودن یک اختراع، لازم است موارد دیگری هم رعایت شود تا اختراع قابل ثبت باشد. مواردی که یک اختراع را غیرقابل ثبت میکنند عبارتند از:
- اختراع نباید جزو نظریات علمی، روشهای ریاضی و آثار هنری باشد زیرا قانون ثبت اختراعات فقط از دستاوردهای فکریِ قابل کاربرد فنی و صنعتی حمایت میکند.
- روشهای انجام یک فعالیت تجاری یا اجتماعی نباید باشد زیرا این مورد هم جزو موارد فنی و صنعتی قرار نمیگیرد و قانون اصلی ثبت اختراع را نقض میکند.
- روشهای تشخیص و درمان بیماریهای انسان یا حیوان به استثنای فرآوردهها و ابزارهای مربوطه غیرقابل ثبت هستند. زیرا اگر این موارد قابل ثبت بودند، پزشکان برای استفاده از آنها در درمان بیماران نیازمند اخذ مجوز از دارندگان حق اختراع میشدند که مغایر با اصول اخلاقی و وظایف پزشکی است.
- منابع ژنتیکی و فرآیندهای بیولوژیک تولید آنها این موارد جز پدیدههای طبیعیاند و حاصل فعالیت فکری بشر محسوب نمیشوند بنابراین غیرقابل ثبت هستند.
- اختراعات مغایر با موازین شرعی، نظم عمومی یا اخلاق حسنه، حقوق اخلاقی را زیر سوال میبرند و بنابراین قابل ثبت نیستند.
بنابراین مخترعان لازم است با این موارد ذکر شده اختراع خود را مورد مقایسه قرار دهند تا از مشکلات حقوقی خودداری کنند.
اهمیت ثبت اختراع و حفاظت از حقوق مخترع
ثبت اختراع، ابزاری کلیدی برای حفظ نوآوری، حقوق فکری و بهرهبرداری قانونی از ایدهها است و بدون ثبت رسمی، ایدهها در معرض کپیبرداری یا سوءاستفاده قرار میگیرند. رعایت شرایط قانونی، تهیه نقشه فنی دقیق، افشای کامل اختراع و پرداخت هزینههای مربوطه، شانس پذیرش و صدور گواهی را افزایش میدهد.
علاوه بر ثبت ملی، استفاده از ثبت بینالمللی تحت معاهده PTC امکان حفاظت جهانی و مدیریت بهینه حقوق مخترع را فراهم میکند و ارزش اقتصادی اختراع را به طور چشمگیری ارتقاء میدهد.
برای کسب اطلاعات تکمیلی در خصوص ثبت اختراع میتوانید با کارشناسان موسسه ارزان ثبت در تماس باشید تا آنها با تجارب خود شما را در راه ثبت اختراعات یاری فرمایند تا در کمترین زمان امور حقوقی شما را انجام دهند.